محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

990

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و بمعنى خسته نيز به نظر رسيده در فرهنگ . فرخشه - [ بفتح فاء و خاء و شين معجمتين و سكون راى مهمله ] قطايف باشد . مثالش استاد رودكى گويد : بيت « 1 » بسا كسا « 2 » كه بره هست و فرخشه بر خوانش * بسا كسا « 2 » كه جوين نان همى نيابد سير و در شرفنامه آورده كه نانيست كه از نشاسته و لوزينه پزند « 3 » و به عربى قطيفه خوانند و قطايف جمع اوست و فرخشته در فرهنگ - باضافهء تاء - نيز آمده [ 1 ] چنان كه شاعر گويد : بيت بينم ز بينى تو و مغز تو گوز مغز « 4 » * وز جبهه تو صورت فرخشته شد پديد فروشه - [ به راى مهمله . به وزن نموده ] همان افروشه مرقوم [ 2 ] . فروده - [ بضم فا و راء ] بمعنى برشته و بريان باشد [ 3 ] . مثالش حكيم سوزنى گويد : بيت « 5 » به زير دنبهء بريان برنج كورابى * چگونه گردد از آتش فروده و بريان فروهنده - [ بضم فا و راء و كسر هاء ] در فرهنگ بمعنى فرشته باشد [ 4 ] . فسانه - يعنى حكايت و بمعنى مشهور نيز آمده مثال اول انورى گويد : بيت اين خود فسانه‌ايست و همين است و بيش نيست * كز خجلت كف تو عرق مىكند بخار مثال معنى دوم سراج الدين راجى گويد : بيت « 1 » چنان شد در كرم‌ورزى فسانه * كه طى شد نام حاتم از زمانه « 6 » و بر حكايتى كه احتمال كذب بيشتر از صدق داشته باشد نيز اطلاق كنند * [ 5 ] . فرومايه « 7 » - بىاصل و نادان و ناكس [ 6 ] . مثالش شيخ سعدى گويد : [ بيت ] با فرومايه روزگار مبر * كز نى بوريا شكر نخورى فزوده « 5 » - [ به زاى معجمه . به وزن ربوده ] يعنى زياده كرده [ 7 ] . مثالش مولانا جامى گويد :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » « الف » : كسان . ( متن از « ب » « ن » است ) . ( 3 ) - « س » : پژند . ( 4 ) - « الف » : مغز گوز . ( 5 ) - كلمه از « ن » است . ( 6 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 7 ) - اين لغت و شرح آن از « ب » است . ( 1 ) برهان گويد برخى گويند كه فرخشته رشتهء قطايف است . ( 2 ) برهان گويد بضم اول معنى گندم نيم كوفته دارد . ( فروشك ) . ( 3 ) در برهان معنى خست و دنائت و خسيس و دنى بودن ( فرود ) و بفتح اول و سوم چوبى باشد كه در پس در خانه اندازند و گويد به اين معنى فروره نيز آمده است . فراوند - فروند - فژاوند - فزوره نيز به اين معنى است . ( 4 ) در برهان معنى خوب‌روى و نيكوسيرت و باادب هم دارد ( فروهيده ) . ( 5 ) رجوع به افسانه شود . ( 6 ) در برهان معنى كسى كه كارهاى دنى و سهل كند و معنى بىهنر و فقير نيز دارد . ( 7 ) برهان ندارد .